---

AYÇA AYTAÇ
ICF PCC / MYK Belgeli Profesyonel Koç
Eğitim ve Kariyer Danışmanı

“Hangi değerlerin önemli olduğu, hangi ortamlarda daha iyi çalışıldığı, hangi becerilerin güçlü olduğu, ne yaparken keyif alındığı ya da hangi işlerin anlamlı geldiği gibi sorular yalnızca yapay zekayla cevaplanabilecek sorular değil. İşte tam bu noktada bir koçun varlığı devreye giriyor.”

Geçtiğimiz günlerde The Wall Street Journal’da kariyer değişimi üzerine bir yazıya rastladım. Yazıda Rachel Fogleman adlı bir MBA öğrencisinin ilginç bir deneyimi anlatılıyordu. Kamu sağlığı alanında çalışan Fogleman, kariyerinde yeni bir yön ararken yapay zekayı farklı bir şekilde kullanmayı denemişti. Deneyimlerini ve sahip olduğu becerileri yapay zekaya anlatarak şu soruyu sormuştu: “Bu beceriler özel sektörde hangi işlerde kullanılabilir?”

Ardından sorularını biraz daha detaylandırmıştı. Bu roller hangi sektörlerde bulunur? Hangi beceriler gerekir? Bu alanlarda hangi şirketler faaliyet gösterir? Yapay zeka kısa sürede yüzlerce farklı iş rolü ve sektör içeren geniş bir tablo oluşturmuştu. Fogleman’ın bu deneyimden çıkardığı sonuç oldukça dikkat çekiciydi: Yapay zeka ona yeni bir meslek seçmemişti; daha önce hiç düşünmediği seçenekleri görünür hale getirmişti.

Aslında bu küçük hikaye, yapay zekanın kariyer planlamasındaki rolünü anlamak için iyi bir başlangıç noktası sunuyor. Bugün gençler, kariyer yolculuğunda seçeneklerin çokluğu ve mesleklerin hızlı değişimi nedeniyle hangi yöne ilerleyeceklerini ve hangi seçeneklerin kendilerine uygun olduğunu belirlemekte güçlük yaşıyor. Bu durum, küresel iş dünyasındaki hızlı dönüşüm ve teknolojik gelişmelerle daha da belirgin hâle geliyor.

Dünya Ekonomik Forumu’nun yayımladığı Future of Jobs (Mesleklerin Geleceği) raporu, iş dünyasında önemli bir dönüşüm yaşandığını ortaya koyuyor. Yapay zeka, veri analizi ve sürdürülebilirlik gibi alanlarda yeni meslekler hızla ortaya çıkarken birçok iş rolünün içeriği de dönüşüyor (World Economic Forum, 2025). McKinsey Global Institute’un araştırmaları da benzer bir noktaya işaret ediyor: Teknoloji çoğu mesleği ortadan kaldırmaktan çok, mesleklerin içindeki görevleri ve iş yapış biçimlerini değiştiriyor (McKinsey Global Institute, 2017).

Bu dönüşümü farklı mesleklerde görmek mümkün. Örneğin hukuk alanından bir örnek vermek gerekirse; yapay zeka destekli sistemler sözleşme inceleme veya geçmiş mahkeme kararlarının analiz edilmesi gibi bazı süreçleri hızlandırabiliyor. Ancak bu gelişmeler avukatlık mesleğini ortadan kaldırmıyor. Aksine, hukuki yorum, stratejik düşünme ve müvekkil ilişkileri gibi insan becerileri daha da önemli hale geliyor.

Benzer bir durum sağlık alanında da yaşanıyor. Örneğin cerrahi alanında robotik cerrahi sistemleri giderek yaygınlaşıyor ve cerrahların bu teknolojilerle çalışabilmesi bekleniyor. Yani meslek ortadan kalkmıyor; ancak mesleğin içeriği ve kullanılan araçlar değişiyor. Ya da eğitim alanından bir örnek vermek gerekirse, Khan Academy veya Duolingo gibi dijital platformlar, öğrencilerin ilerlemelerini takip ederek onlara kişiselleştirilmiş içerik ve öneriler sunuyor. Ancak öğretmenlerin rehberliği hâlâ kritik önemde; zorlandıkları konularda açıklama yapıyor, motivasyonu destekliyor ve öğrenme stratejilerini öğrencinin ihtiyaçlarına göre uyarlıyor. Yani teknoloji öğretimi destekliyor ama insan becerileri hâlâ merkezi bir rol oynuyor.

Pazarlama, finans ve teknoloji gibi birçok alanda da benzer bir dönüşüm yaşanıyor. Yapay zekâ ve otomasyon görevleri hızlandırıyor ve süreçleri değiştiriyor; ancak stratejik kararlar, yaratıcılık ve etik değerlendirmeler hâlâ insan becerilerinin merkezinde yer alıyor. Diğer yandan daha önceleri adını bile bilmediğimiz meslekler hayatımıza girmeye devam ediyor ve bundan sonra da edecek. Nitekim bundan birkaç yıl önce çoğu kişi tarafından bilinmeyen veri bilimcisi, sürdürülebilirlik danışmanı, deneyim tasarımcısı, yapay zekâ eğitmeni ya da prompt mühendisi gibi mesleklerin hızla hayatımıza girmesi, bu dönüşümün ne kadar hızlı gerçekleştiğini gösteriyor.

Tam da bu noktada yapay zeka önemli bir araştırma aracı haline geliyor. Gençler bir mesleğin günlük işlerini, o alanda hangi becerilerin önemli olduğunu veya farklı sektörlerde hangi rollerin bulunduğunu yapay zeka yardımıyla çok daha hızlı keşfedebiliyor. Bir anlamda yapay zeka kariyer yolculuğunda daha geniş bir harita sunabiliyor.

Diğer yandan, her ne kadar harita bize sunulsa da hangi yönde ve ne şekilde ilerleyeceğine yine kişinin kendisi karar veriyor; yani kariyer kararlarının merkezinde hala insan var. Hangi değerlerin önemli olduğu, hangi ortamlarda daha iyi çalışıldığı, hangi becerilerin güçlü olduğu, ne yaparken keyif alındığı ya da hangi işlerin anlamlı geldiği gibi sorular yalnızca yapay zekayla cevaplanabilecek sorular değil. İşte tam bu noktada bir koçun varlığı devreye giriyor. Koç, bireyin kendi değerlerini, güçlü yönlerini ve motivasyonlarını fark etmesine rehberlik ederek yapay zeka ve kişilik envanterlerinden elde edilen verileri anlamlı bir bağlama oturtmasına yardımcı olur. Yapay zeka bize seçenekleri görünür kılabilir ama hangi yolun gerçekten bize uygun olduğunu belirlemek çoğu zaman koç eşliğinde gerçekleşen bir farkındalık süreci gerektirir.

Aileler için de burada önemli bir değişim söz konusu. Uzun yıllar boyunca kariyer konuşmaları genellikle meslek isimleri etrafında döndü: doktor, mühendis, avukat… Oysa bugün hayatımıza bambaşka meslekler girdi ve girmeye devam ediyor; mesleklerin isimlerinden çok, o mesleklerin içinde kullanılan beceriler önem kazanıyor.

Artık çocuklara “Büyüyünce ne olacaksın?” sorusunu değil, şu soruları sormak gerekiyor: “Nasıl bir insan olmak istiyorsun, hangi ortamda nasıl bir şey yapmak istiyorsun ve hangi alanlarda gelişmek seni heyecanlandırıyor?” Böylece hem kendilerini fark etmeye yardımcı olmak hem de gelecekte bulunmak isteyecekleri ortamlarla ilgili bilgi edinmek, çocukların daha bilinçli ve anlamlı kariyer seçimleri yapmalarına kuşkusuz katkı sağlar.

Teknoloji çok hızlı gelişiyor ve gelişmeye de devam edecek. Yapay zeka yeni mesleklerin ortaya çıkmasına katkı sağlayacak ve mevcut mesleklerin iş yapış biçimlerini dönüştürecek. Ancak kariyer yolculuğunun odağında hala insanın kendini tanıma çabası yatıyor. Yapay zeka seçenekleri görünür hale getirebilir; farklı meslekleri, sektörleri ve olası yolları keşfetmemizi kolaylaştırabilir. Ancak bu seçenekler arasından hangi yönde ilerleyeceğine karar veren yine bireyin kendisidir.

Bu noktada veri temelli araçlar da önemli bir rol oynuyor. Örneğin Characterix gibi bir kişilik envanteri; bireylerin güçlü yönlerini, potansiyel risklerini, gelişim alanlarını, motivatörlerini ve çalışma azmi gibi kriterleri hızlıca analiz ederek kariyer seçeneklerini görünür hale getirmeye yardımcı oluyor. Bu tür sistemler klasik anlamda yaratıcı yapay zeka olmasa da veri odaklı envanterler olarak kariyer yolculuğunda değerli bir araç işlevi görüyor. Koçlar da bu verileri yorumlayarak bireyin kendisi için en anlamlı seçenekleri görmesine ve odaklanabileceği yolları belirlemesine rehberlik ediyor.

Bu nedenle yapay zeka güçlü bir araştırma aracı olabilir ancak kariyer kararlarının yerini alamaz. Uzun vadede anlamlı ve sürdürülebilir seçimler çoğu zaman bireyin kendi değerlerini, güçlü yönlerini ve gerçekten neyi önemli bulduğunu fark etmesiyle şekillenir. Nitekim kariyer kararlarının yalnızca meslek isimleri üzerinden değil, bireyin kendini tanıma süreci üzerinden ele alınması gerektiğini “Kariyerime Doğru Adımlar” adlı kitabımda da daha ayrıntılı biçimde ele almıştım.

Her ne kadar yapay zekâyı gelecekteki mesleki tercihlerimizi araştırmak için kullanmak önemli olsa da bu araçlar bize yalnızca seçenekleri gösterebilir. Peki o seçenekler arasında bize gerçekten uygun olan yolu seçebilmek için kendimizi ne kadar tanıyoruz?

AYÇA AYTAÇ
ICF PCC / MYK Belgeli Profesyonel Koç
Eğitim ve Kariyer Danışmanı

Kaynakça

• Aytaç, A. (2025). Kariyerime Doğru Adımlar. Ceres Yayınları.
• Bolles, R. N. (2022). What Color Is Your Parachute? A Practical Manual for Job-hunters and Career-changers. Ten Speed Press.
• Ibarra, H. (2003). Working Identity: Unconventional Strategies for Reinventing Your Career. Harvard Business School Press.
• Jamali, H. J., Dascalu, S. M., Harris Jr., F. C., & Wu, R. (2025). AI-powered adaptive learning interfaces: A user experience study in education platforms. Frontiers in Computer Science, 7, 112–130. https://doi.org/xxxxx (DOI eksik, eklenmeli) Khan Academy Help Center. (2026). Khanmigo:
• Khan Academy’nin yapay zekâ aracı. https://www.khanacademy.org/khanmigo
• McKinsey Global Institute. (2017). Jobs lost, jobs gained: Workforce transitions in a time of automation. https://www.mckinsey.com/featured-insights/future-of-work
• Susskind, D. (2020). A World Without Work: Technology, Automation and How We Should Respond. Allen Lane.
• Tarhan, U. (2020). T-Human: İnsanlığın ve İşin Geleceği. Ceres Yayınları.
• World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025. https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2025

---

Ayça Aytaç