Türk İşaret Dili: Sessizliğin Görsel Mirası

Emine Kıvcı Biçim
İşaret Dili Eğitmeni ve Tercümanı

Merhaba Sevgili Dostlar,

Bugün sizlere küçük yaşta öğrendiğim, benim Türkçe’den sonra ana dilim dediğim ve eğitimini de verdiğim İşaret Dili tarihçesinden bahsetmek istiyorum. İşaret dili, işitme engelli bireylerin kendi aralarında iletişim kurarken kullandıkları el hareketleri ve yüz mimiklerinden oluşan görsel bir dildir. Konuşma dili gibi karmaşık ve zengin bir yapıya sahip olup hem soyut hem de somut kavramları içermektedir.

Dünyada yapılan bilimsel araştırmalara göre 100’e yakın işaret dili vardır. Başta tüm dünyada kullanılan uluslararası kabul edilen parmak alfabesi, zamanla ülkelere göre küçük değişiklikler göstermiş ve her ülke farklı bir işaret dili yapısına sahip olmuştur.

Türkiye’de İşaret Dilinin Tarihçesi

Türkiye’de işaret dilinin varlığı bilinenden çok eskiye dayanmaktadır. Hititlerden bu yana 3500 senedir Anadolu ve çevresinde işitme engelliler ile sağırların elleriyle iletişim kurduklarına dair bilgiler mevcuttur. Hatta Osmanlı Dönemi‘nde Fatih Sultan Mehmet ve Kanuni Sultan Süleyman’ın işaret dili bildiği ve halka hitap ederken yanlarında tercüman bulundurdukları bilinmektedir.

Resmi kayıtlara göre, Türkiye’de ilk Sağır ve Dilsizler Okulu, II. Abdülhamid döneminde, 30 Eylül 1889 yılında kurulan Yıldız Sağırlar Okulu’dur. Kendi annem ve babam da bu okulda okumuş, temel dersler ile işaret dili eğitimlerini aldıktan sonra mezun olmuşlardır. Bu tarihi okul günümüzde Yıldız Teknik Üniversitesi olarak eğitim hayatına devam etmektedir.

Yasaklı Yıllar ve Yeniden Doğuş

1953 yılında ülke çapında işaret dili eğitimi yasaklanmış ve 1992 yılına kadar Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde hiçbir çalışma yapılmamıştır. Bu yasağın temelinde çocukları sözel eğitime yönlendirmek gibi iyi niyetli bir düşünce olsa da, zamanla işitme engelli çocukların iletişim kurmakta zorlandığı ve içlerine kapandığı gözlenmiştir.

Neyse ki 2005 yılında çıkarılan 5378 sayılı Özürlüler Kanunu ile İşaret Dili serbest bırakılmış ve bu konuda çalışma yetkisi Türk Dil Kurumu (TDK)‘na verilmiştir. 2015 yılında ise Türk İşaret Dili Dil Bilgisi Kitabı yayınlanarak bu dilin akademik yapısı tescillenmiştir.

İşaret Dili Eğitimi ve Farkındalık

Son yıllarda popülerliği artan işaret dili, MEB onaylı kurslarda usta öğreticiler tarafından verilmektedir. Ancak her sertifika sahibi bu işi yapmamalıdır. İşaret dilini tecrübeli ellerden öğrenmek; dili doğru kullanma, doğru anlama ve doğru aktarma açısından hayati önem taşır.

Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de 2,2 milyona yakın işitme engelli birey bulunmaktadır. Dünya genelinde ise bu sayı 466 milyona ulaşmaktadır. Unutmayın ki; “Bir dil bir insan ise, bir dil 466 milyon işitme engelli ile köprü kurmak demektir.”

Sevgiyle kalın.

Emine Kıvcı Biçim
İşaret Dili Eğitmeni ve Tercümanı

Yazının Tamamı Koru Coaching Magazine 2023 Temmuz Sayısında