---

Özlem Aktaş
Eğitimci & ICF Onaylı Profesyonel Koç
@ozlem_aktas43

“İnsanların hayata bakış açısını belirleyen, karar verip harekete geçiren, motivasyon ve güç kaynağı olan anlamlı, önemli ve öncelikli nedenler vardır; kararlarımızı, davranışlarımızı ve hedeflerimizi derin düzeyde belirleyen, içsel kaynaklardır bunlar. İşte biz bunlara değer diyoruz.”

Akşam televizyonda şöyle bir program izlediğinizi düşünün:

Küçük yaşta babasını kaybeden Ahmet’in çocukluğu ve gençliği yoksulluk içinde, gece gündüz çalışarak mücadeleyle geçmiş. Hem çalışıp hem okuyan Ahmet, okulu bitirince icra dairesinde memur olarak işe başlamış. Gün gelmiş evlenmiş, çocukları olmuş. Mutlu bir hayatları varmış, küçük kızı 6 yaşına girdiğinde başlayan hastalığıyla kabusa dönmüş her şey. Aslında tedavisi varmış hastalığının ama ne çare ki çok pahalıymış. Gün geçtikçe gözlerinin önünde eriyormuş küçük kızları, tam bu noktada karısı;

— Çocuğumuzu kurtarabilirsin demiş, yapmak zorundasın, çalmak yanlış, hırsızlık kötü ama insan hayatı daha önemli, zorunlu olmasak biz de yapmazdık, yapmadık bugüne kadar…

— Ben hayatım boyunca alın terimle, helalinden kazandığımla yaşadım, nasıl yapabilirim böyle bir şeyi? Vicdanım nasıl elversin?

— Çocuğumuzun göz göre göre ölmesine nasıl razı olacaksın peki?

— Kanunlar ortada, ahlaki değerlerime ters bu söylediğini yapmak…

— Bir insanın hayatı, kızının hayatı daha mı değersiz yani?

— Devlet malına, milletin emanetine el uzatmak, sonra da çoluk çocuğunun yüzüne rahatça bakabilmek bana göre değil bu…

---

Benzer bir durumla karşılaşsaydınız siz ne yapardınız? Sizce aynı olaya ve duruma farklı bakış açılarının sebebi nedir? Hayatınızda olmasa yaşamın anlamının olmayacağı iki şey nedir dense mesela içsel, ruhsal veya düşünsel bağlamda, ne derdiniz?

Yukarıdaki örnekte aynı olaya farklı bakış açısı ve ele alış, kişilerin farklı değerlere sahip olmasıyla ilgilidir. İnsanların hayata bakış açısını belirleyen, karar verip harekete geçiren, motivasyon ve güç kaynağı olan anlamlı, önemli ve öncelikli nedenler vardır; kararlarımızı, davranışlarımızı ve hedeflerimizi derin düzeyde belirleyen, içsel kaynaklardır bunlar. İşte biz bunlara “değer” diyoruz. Değerler kararlarımızı, tercihlerimizi, kimlerle nasıl ilişki kuracağımızı, çalışma şeklimizi, karakterimizi ve duruşumuzu belirler. Bu yüzden değerlerimizi bilmek önemlidir.

Mesela; evliliğinde mutlu olmadığını söyleyen bir kadına, etrafındakiler ‘’Kızım senin derdin ne, aç değilsin açıkta değilsin, eşin düzgün, dürüst, evine bağlı, çoluk çocuğun var, yediğin önünde yemediğin arkanda daha ne istiyorsun?’’ dediklerinde, kadın ‘’Bir şey eksik, her şey var ama aynı zamanda hiçbir şey yok gibi’’ diyor.

İnsanlar ne kadar mantıksal açıklama yapsa da kadın yine de orada anlayamadığı, anlamlandıramadığı bir şey yaşıyor, bir tatminsizlik. İşte orada aslında yaşanılamayan bir değer var demektir. Kişi değerlerini yaşayabildiği ölçüde hayatta tatminkar ve mutlu olur. Değerlerimiz çiğnenirse veya onları yaşayamazsak mutsuz oluruz. Değerler ikiye ayrılır:

1. Mizaçtan gelen öz değerler: Bebekken de, çocukken de, bir yetişkin olduğunuzda da hep ruhunuzda, özünüzde var olan ve size ait olan değerlerinizdir. Bir binayı ayakta tutan 4 kolonu var diyelim, işte o 4 kolon insandaki 4 öz değere karşılık gelir. Binanın 4 kolonundan birinin yıkıldığını düşünün, ne olur? Bina eğilir. İkinci kolon yıkıldığında bina yan yatar. Aynen bina örneğinde olduğu gibi öz değerlerini yaşayamadığında insanda artık başka sorunlar, sıkıntılar başlar.
2. Öğrenilmiş değerler: Doğduktan sonra ebeveynleriniz, toplum yani çevre, ortak değerlere sahip olarak yetişmeniz için size bazı değerleri giydirir. İşte bunlar da öğrenilmiş değerlerdir.

Bir kişiye değerleri sorulduğunda direkt sıralıyorsa bunlar daha çok bilişsel düzeyden yani öğrenilmiş ya da olmasını istediği değerlerdir. Mesela, adalet değerim var diyorsun ve adaletsizlikten şikayet ediyorsun; peki sen kendine karşı adil misin, her zaman ve herkese karşı adaleti savunuyor musun, yoksa şahsen karşılaştığın anda mı adalet senin için önemli hale geliyor? Eğer öyleyse adalet senin için zaman zaman ortaya çıkıyor demektir, dolayısıyla adalet senin için öğrenilmiş veya olmasını istediğin bir değerindir.

Peki ya değerlerinizi bilmiyorsanız? Öğrenilmiş değerleri gerçek sanıp tüm hayatınızı bunların üzerine inşa etmişseniz, çok yazık; çünkü beni ayakta tutan öz değerlerimi bilmiyorsam var olamam ve en küçük depremde yıkılırım ben.

O zaman kendi değerlerimi anlama yolculuğuna çıkmalıyım. Koçluk, bir kişinin kendi olmayla ilgili derinliklerinin farkındalığını oluşturacağı için kişi değerlerinin farkına varır. Kişinin kendini tanıması, yaşam amacını bulması ve doğru hedefler oluşturması adına koçluktaki temel konulardan biri de değerlerdir.

Peki koçlukta değerlerimizi nasıl buluruz?

• Ne zaman tam olarak kendin oluyorsun ya da olamıyorsun?
• Hayatındaki hangi anlar hayatının en derin ve en içten duygularını yaşadığın anlar?
• Geçmişte en mutsuz olduğunuz anlar ne zamandı?
• Orada neyi yaşayamadınız?
• Hayatta senin için önemli olan şey nedir?

Değerleri anlamak için kalbe bakmak gerekir, beyne değil… Dolayısıyla duygularınızı yaşadığınız ve yaşayamadığınız yerde değerleriniz vardır. Koçlar etkin dinleyerek, güçlü sorularla ve değer egzersizlerinden yararlanarak kişide değerleri ile ilgili farkındalık oluşturur ve kişinin, kişisel ve kariyer gelişimine bu değerleri nasıl entegre edebileceğini fark etmesini sağlar…

Değerlerimizin farkında olduğumuzda:

• Ben kimim? sorusuna verilecek anlamlı ilk yanıtı vermiş oluruz,
• Bakış açımız netleşir,
• Karar vermemiz kolaylaşır,
• Karar anında değerlerimizi bildiğimizde tutum ve davranışlarımızı sağlıklı şekilde yönetebiliriz.

Değerleri bilmemek hedef tahtasına gözü kapalı olarak atış yapmak gibidir, karambole bir hayat anlamına gelir.

Özlem Aktaş
Eğitimci & ICF Onaylı Profesyonel Koç
@ozlem_aktas43

NOT: Bu metin kişisel gelişim ve farkındalık amaçlı hazırlanmıştır. Ruh sağlığı ile ilgili derin mutsuzluk, depresyon veya kronik kaygı durumlarında bir koç yerine uzman bir psikolog veya psikiyatriste danışmanız hayati önem taşır.

Yazının Tamamı Koru Coaching Magazine 2025 Ocak Sayısında

Özlem Aktaş