Baretin Altında Ne Var?

koru tarafından tarihinde yayınlandı

Değer, Anlam, Kültür ile Görünmeyeni Fark etmek …

Elif Öztürk
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı MYK Belgeli Koç – Güvenlik Koçu
@elif.safetycoaching


Güvenlik kültürü, çoğu kurum için uzun süredir tanıdık olmakla birlikte hâlâ derinlemesine anlaşılamamış bir kavram. Çalışanların davranışlarını izleme, kural koyma, prosedür geliştirme, denetim mekanizmaları yapma gibi tüm bu eylemler güvenlik kültürünün görünen yüzünü oluşturuyor.

Ancak asıl sorulması gereken soru; “Çalışan davranışının arkasında ne var?” olmalı ya da daha sembolik bir ifadeyle; “Baretin altında ne var?”

Her baretin altında bir yaşam hikâyesi, her reflektör yeleğinin içinde bir hayal, her güvenlik bariyerinin arkasında ise bir aile bekleyişi olabilir. Bizler çoğu zaman bu görünmeyeni fark etmeden çalışır, yaşar ve üretiriz. Oysa anlamlı bir hayat ancak görünmeyene dikkat ederek inşa edilir.

Güvenlik Kültürünün Buzdağı: Görünmeyen Katmanlar

Güvenlik kültürü yalnızca gözlemlenebilir davranışlardan ibaret değildir. Gerçek derinlik o davranışın neden yapıldığında, kimin için korunduğunda ve gelecekte neye hizmet ettiğinde yatar. Bu nedenle güvenlik kültürü, prosedürlerin ötesine geçen bir “insani farkındalık” düzeyine ihtiyaç duyar.

“Kendisinin kim olduğunu bilen bir kişi, yörüngesinden kendi üstün amacı ve değerleriyle uyuşmayan her şeyi eleyerek basit bir hayat yaşar. Bir kişi, zamanı ve enerjisi konusunda seçici olmalıdır çünkü hayatın her iki unsuru da sınırlıdır.”
— Kilroy J. Oldster

Bu söz, güvenli davranışın neden sadece bir kural değil, aynı zamanda yaşama verilen değerin ifadesi olduğunu hatırlatır. Çünkü güvenlik, aslında zamanla yapılan bir sözleşmedir: “Bugün de eve sağ salim döneceğim.”

Zaman, sadece geçip giden bir ölçü birimi değildir; aynı zamanda ilişkilerimizi, değerlerimizi ve kararlarımızı içinde taşıyan görünmez bir zemindir. Zaman, yaşadığımız, ilişki kurduğumuz ve anlam yarattığımız bir ortamdır (Rudd vd. 2018). Bu perspektiften bakıldığında, güvenlik kültürü bir talimatlar dizisi olmaktan çıkar, yaşadığımız her anın anlamlı, dikkatli ve duyarlı geçirilmesine dönüşür. Çünkü anlam dediğimiz şey, sadece ne yaptığımızla değil, o şeyi nasıl ve neye dayanarak yaptığımızla ilgilidir.

Anlam Varsa Dikkat Vardır

“Yaşamak uğruna bir nedeni olan kişi, her türlü nasıla katlanabilir.”
— Friedrich Nietzsche

Molden’in (2006) yaklaşımına göre, insanlar yaşamlarını anlamlı bulduklarında daha dikkatli, bağlı ve sorumlu hissederler. Anlam duygusu; aidiyet hissini, kontrol duygusunu ve yönelim gücünü artırmakla birlikte çalışanın psikolojik sağlamlığını ve eylemlerinin sürekliliğini de belirler. Güvenlik davranışlarının sürdürülebilir olması için çalışanlar o davranışları sadece “doğru” değil, kendi yaşamı için “anlamlı” bulmalıdır.

Bu yüzden bir işçinin kişisel koruyucu donanım giymesi (baret, emniyet kemeri vb.) yalnızca yasal zorunluluk değil; ailesi, geleceği ve değer verdiği şeyler uğruna bilinçli bir tercihtir. Güvenlik, ancak bu bağlamda içselleştirildiğinde kalıcı olur.

Çünkü anlam varsa dikkat vardır. Dikkat varsa hayat vardır.

Değerler: Kurum Kültürünün Taşıyıcı Kolonları

Prinzing (2020), anlamlı yaşamanın bir yönelme biçimi olduğunu savunur. Kişi, değer verdiği şeye yönelir ve bu yönelim davranışlarda görünür olur. Bu bakış açısı, kurumsal güvenlik kültüründe sıkça kullanılan “Güvenlik bizim önceliğimizdir” ifadesini yeniden sorgulamamıza neden olur.

Eğer bu ifade;

  • Yöneticinin davranışına yansımıyorsa,
  • Çalışanlar tarafından içselleştirilmemişse,
  • Kriz anında ilk vazgeçilen şey hâline geliyorsa, o zaman yalnızca bir slogandan ibarettir.

Güvenlik değeri ancak yaşandığında, davranışlarda anlam bulduğunda gerçek bir kültüre dönüşebilir. Değerleri yaşatan liderler, söylemi davranışla birleştirir ve kültürün inşasına liderlik eder.

Geleceğe Güvenli Bir İz Bırakmak

Letsch (2019)’e göre hayatın anlamı, birey veya toplumun gelecekte gerçekleşmesini umut ettiği bir hedefe bilinçli katkı sunmasıyla şekillenir. Bu nedenle kurumlarda şu uygulamalar kültürün sürdürülebilirliğini sağlar:

  • “Güvenlik Vizyonu” atölyeleri,
  • “Geleceğe Güvenli Bir İz Bırak” temalı davranış kampanyaları,
  • “Gelecek kuşaklara güvenlik hikâyesi anlatımı”.

Kültür, yalnızca iş yerinde değil; yaşamın her alanında öğrenilen bir süreçtir. Baretin altında yalnızca bir baş değil; bir yaşam, bir niyet, bir inanç ve bir kültür vardır. Bu kültür, anlamı sahiplenen davranışlarla büyürse geleceğe taşınır.

Not: İş güvenliği kuralları ve kişisel koruyucu donanım kullanımı, sadece birer prosedür değil, hayati birer zorunluluktur. İş yerindeki risklere karşı her zaman tetikte olunmalı ve fiziksel/psikolojik sağlığınızı korumak için güvenlik talimatlarına tavizsiz uyulmalıdır.

Yazının Tamamı Koru Coaching Magazine 2025 Nisan Sayısında


0 yorum

Bir yanıt yazın

Avatar yer tutucu

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir