---

“Kaygı bulaşıcı bir duygu olup; bu kaygıyla ebeveynlerin bazıları sıkı kurallarla otoriterleşirken, bazıları aşırı müsamahakar ve sınırsız bir alan oluşturur. Bazıları ise arada kalarak ergenlerdeki kimlik arayışını bir ‘kimlik karmaşası’na dönüştürür.”

Özlem Aktaş
Eğitimci, ICF Onaylı Profesyonel Koç

Ergenlik; pek çok fiziksel, duygusal ve bilişsel değişimin yaşandığı, çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemidir. Bu dönemde anne-babanın yerini akran ilişkileri alır. Birey; kendini tanımak, ihtiyaçlarını fark etmek ve özerkleşebilmek için bir kimlik arayışı ve bağımsızlık çabasına girer.

Bu arayış; eleştiriye sert tepkiler, fiziki görünümü aşırı önemseme, akran yönelimi, oda dağınıklığı ve ekran bağımlılığı gibi davranışlarla kendini gösterebilir. Ebeveynlerde “çocuğum elimden kayıp gidiyor” korkusuyla oluşan kaygı, yanlış ebeveynlik tutumlarını tetiklerse; ünlü psikolog Erikson’un belirttiği kimlik karmaşası ortaya çıkar.

Nesilden Nesile Aktarılan Ebeveynlik Stilleri

Ebeveynlik bir nesiller aktarımıdır. Beynin limbik devrelerinin çocuklukta nasıl programlandığı, ebeveynin kendi ebeveyninden ne gördüğüyle ilintilidir. Burada asıl mesele, ebeveynin çocuğa koşulsuz kabul hissini ne derece ilettiğidir. Ergenin sorunlarını anlamak için onu ailesiyle birlikte değerlendirmek gerekir; çünkü çocuklar ailenin aynasıdır.

---

Ebeveynlik Stillerine Göre Ergen Tabloları

1. Baskıcı / Otoriter Aile

Vaka (Ferit): Babasının “okusun adam olsun” baskısı ve “başarılı olmazsan eve gelme” tehdidi altında yaşayan Ferit, hayatı anlamsız bularak derin bir özgüvensizlik içinde kaybolmuştur.

• Sonuç: Güç ve otorite altında ezilen, duyguları yok sayılan ve trajik sonuçlara sürüklenebilen kırılgan bir kimlik.

2. Müsamahakar / Kuralsız Aile

Vaka (Ayşe): Ailesinin her ihtiyacını karşıladığı, hiçbir sorumluluk vermediği Ayşe, 15 yaşında hala birinin yardımına ihtiyaç duymaktadır.

• Sonuç: Kendini yetersiz ve bağımlı hisseden, ebeveyninden ayrışamamış ve sorumluluk almaktan korkan bir birey.

3. İlgisiz Aile

Vaka (Alper): Sadece sorun çıkardığında ailesinin dikkatini çekebilen Alper, kendini değersiz hissederek yasal olmayan gruplara dahil olmuştur.

• Sonuç: İlgi ve sevgi eksikliğini yanlış yerlerde arayan, suça meyilli ve nankör olarak etiketlenmiş bir genç.

4. Demokrat Aile

Bu modelde koşulsuz olumlu kabul esastır. Ergen; başarısız olduğunda bile sevildiğini bilir.

• Sonuç: Özdenetimi yüksek, sorumluluk sahibi, kendini seven ve sağlıklı ilişkiler kurabilen mutlu bir yetişkin.

---

Çocuk Koçluğu ve Ebeveyn Farkındalığı

İşte tam bu noktada Çocuk Koçu devreye girer. Bir yandan çocuğun duygularını düzenlemesi ve sorumluluk alması üzerine çalışırken; diğer yandan ebeveynin kendi ebeveynlik stilini fark etmesini sağlar.

Özlem Aktaş
Eğitimci, ICF Onaylı Profesyonel Koç

• Kaynaklar
  1. G.Mate, Vücudunuz Hayır Diyorsa
  2. G.Mate, Çocuklarınıza Tutunun
  3. A.Çankırılı, Sorunlarıyla, Çözümleriyle Ergenlik Çağı
  4. A.Çankırılı,Kötü Çocuk Yoktur
  5. A.Çankırılı,Çocuklara Söz Geçirme Sanatı
  6. Madalyonklinik.com, Aralık24, 2022
  7. B.Semrrci, Aile Tutumlarının Ergene Etkisi, B.Semerci

NOT: Ergenlik döneminde görülen ekran bağımlılığı, özgüven kaybı veya suça yönelim gibi davranışlar, altta yatan derin bir psikolojik sorunun belirtisi olabilir. Ebeveynlik stillerindeki farkındalık değişimi iyileşmenin bir parçası olsa da, klinik düzeydeki sorunlar için mutlaka bir ergen psikiyatristi veya uzman klinik psikolog desteği alınmalıdır. Koçluk, tıbbi teşhis ve tedavinin yerine geçmez.

Yazının Tamamı Koru Coaching Magazine 2024 Ekim Sayısında

Özlem Aktaş